Contact Informatie

Is leren leuk?

In vele opdrachten wordt gevraagd wat onze visie is op leren. In 1982 werd ik hoofd van het Departementaal Opleidingscentrum van het ministerie VROM na verschillende jaren werk in onderwijs en educatie. Mijn hele leven draait om leren. Heel veel kreten, leertheorieën en opvattingen heb ik zien passeren. Zelf ben ik altijd een tegenstander geweest van modelling en behaviorisme. Zo heb ik ook altijd moeite gehad met NLP. Het is een vorm van gedragsbeïnvloeding die niet van binnenuit komt. Integendeel, de gedragstraining verandert je gevoel, je ervaring en je inzichten. Ja, ik kan de effectiviteit zien. Maar toch heb ik er moeite mee. En ik weet dat dit geheel aan mezelf ligt. Ik wil de regie voeren over mijn eigen leerproces. Ik wil kunnen begrijpen wat ik moet doen en waarom. Al tijdens mijn studie had ik moeite om bij de lineaire algebra en de analytische meetkunde formules toe te passen die ik niet begreep, hoewel ik zag dat ze werkten. Wat is leren?

Als mens leren we op verschillende niveaus: aanleren van competenties en versterking van bewustzijn. McClelland maakte al in de tachtiger jaren onderscheid tussen leren boven en onder de waterspiegel.

Competentieontwikkeling maakt dat je meer kent en kunt en dat is plezierig. Maar pas je die nieuwe kennis en kunde ook werkelijk toe in de praktijk. Vaak is dit beperkt. De omstandigheden werken niet mee. We voelen weerstand, onzekerheid en angst om echt te veranderen. Kortom, genoeg redenen om nog even te wachten met de toepassing van het geleerde. Het 70:20:10 model geeft eigenlijk een antwoord op dit probleem: slechts 10% gaat over de nieuwe competentie en de rest gaat over de vraag waar en hoe je dat toepast. Bij die toepassing moet je altijd een beetje buiten je comfortzone stappen en dat is niet altijd leuk. Maar het is tegelijkertijd uitdagend en het geeft mogelijkheden. En dat is fijn.

Versterking van het bewustzijn werkt andersom. Je doet ervaring op in het leven en daar kun je van leren. Bij nare ervaringen kun je concluderen dat je moet proberen herhaling te voorkomen. Zelden succesvol. Je kunt ook proberen te ontdekken wat deze ervaring met je doet. Hiermee versterk je je bewustzijn. Dat vraagt openheid en kwetsbaarheid, toelaten van onzekerheid en angst. Is dat leuk? Het antwoord is duidelijk: “Nee, dat is niet leuk”. Geleerd hebben is leuk, maar het leerproces is ongemakkelijk en doet soms pijn. Je leert in heldere momenten waarin het kwartje valt. Maar dit gebeurt pas als je de pijn ervaren hebt. Het gekke is dat het je daarna weer opnieuw gebeurt. Heb je dan niks geleerd? Ja, maar dat betekent niet dat het niet meer gebeurt. Het doet niet meer zo zeer. Je wordt milder naar je eigen reactie en je kunt zelfs van die ‘fouten’ gaan houden. Pas dan verdwijnen de pijnlijke ervaringen. Het is geen mentaal begrijpen, het gaat om innerlijk weten en voelen.

Volgens mij draait het hele leven om leren. Als ik niet meer leer, is het leven zinloos. Hoe ouder ik word, des te meer ik leer. Ik heb ook vaak het gevoel dat het niet gaat om competenties. Vaak stel ik de vraag waarom je niet doet wat je weet en kan. We creëren onze eigen blokkade. Natuurlijk heb je competenties nodig, maar een competentie zonder bewustzijn is gevaarlijk speelgoed. In het bewustzijn ligt ook de verantwoordelijkheid voor wat je doet. Vanuit het bewustzijn kun je kiezen welke competenties je inzet. Zo kan je ook kiezen voor dienend leiderschap; een kwaliteit die ik gelukkig vaak tegenkom in mijn werk. Naar eer en geweten doen wat nodig is in de situatie.

Leren gaat over jezelf. Maar leren is onmogelijk zonder interactie met de omgeving. Leren gaat dus ook altijd over relaties. Echt leren doe je als je je oordelen onderkent en los kunt laten. Leren gaat volgens mij gepaard met barmhartigheid voor jezelf en de ander. Een onderwerp dat de huidige paus enorm benadrukt voor onze samenleving.

En zo kom ik weer terug op de beginvraag: is leren leuk? De vraag is voor mij in de loop der jaren steeds minder relevant geworden. Leren is een levensbehoefte. Leren is als aandacht hebben voor jezelf en de ander. Jaren geleden begon ik met de stelling dat leren niet leuk is. Later vond ik de term niet meer passend. Maar stiekem moet ik erkennen dat ik leren steeds leuker vind.

Hans Licht